Παιχνίδια του μυαλού

 

Το μυαλό έχει τη δύναμη να θεραπεύει το σώμα, όπως έχει και τη δύναμη να του κάνει κακό. Νέες έρευνες αποκαλύπτουν το γιατί και το πώς μπορείς να κάνεις την κίνηση ματ!

Είναι γεγονός ότι οι σκέψεις επηρεάζουν όχι μόνο την ψυχική μας διάθεση αλλά και τη σωματική μας κατάσταση. Απόδειξη αποτελεί το φαινόμενο «πλασέμπο». Ενα ψευδοφάρμακο αρκεί για να αισθανθείς καλύτερα, ακριβώς επειδή πιστεύεις ότι μπορεί να το κάνει, την ίδια ώρα που το περιεχόμενό του είναι μόνο...  ζάχαρη! Με τον ίδιο τρόπο το μυαλό μπορεί να παίξει παιχνίδια με τον οργανισμό σου: έχεις κρυάδες, ιδρώνεις, νιώθεις εξαντλημένη από τη γρίπη που κόλλησες αμέσως μόλις έκανες το πολυσυζητημένο αντιγριπικό εμβόλιο ή παρατηρείς ότι το γιαούρτι που μόλις έφαγες είχε λήξει και αμέσως παθαίνεις διάρροια. Με λίγα λόγια, πρόκειται για την ανάποδη εκδοχή του προηγούμενου φαινομένου. Ονομάζεται «νοσέμπο» και περιγράφει κάθε περίπτωση όπου μια αρνητική σκέψη βάζει την υγεία σου σε περιπέτειες. Παρακάτω θα καταλάβεις πώς το λιγότερο γνωστό φαινόμενο, μπορεί να σου ασκήσει αρνητική επιρροή, αλλά και πώς μπορείς να το υπερνικήσεις. 

Φοβάσαι ότι η αποκατάστασή σου μετά από ένα χειρουργείο θα είναι αργή και τελικά το προκαλείς μόνη σου. 

Ο πεσιμισμός, όμως, δεν βοηθά σε καμία περίπτωση -πόσο μάλλον όταν πρόκειται να αντιμετωπίσεις μια δύσκολη, σε γενικές γραμμές επώδυνη, και σίγουρα αρνητική εμπειρία. «Αν περιμένεις να σου συμβούν τα χειρότερα, είναι σαν να τα προκαλείς. Σαφώς και ο πόνος που θα νιώσεις θα είναι εντονότερος», επισημαίνει ο Guy X. Montgomery, διευθυντής του Υποστηρικτικού Προγράμματος Συμπεριφοράς της Ιατρικής Σχολής του Mount Sinai. Σε σχετική μελέτη του αναφέρει, μάλιστα, ότι σε όσο πιο συναισθηματικά άσχημη κατάσταση βρίσκεται μια γυναίκα πριν υποβληθεί σε αφαίρεση καρκίνου του μαστού, άλλο τόσο αυξάνονται οι πόνοι και οι ναυτίες της μετά την επέμβαση. Σύμφωνα με άλλη μελέτη, της Αμερικανίδας επιδημιολόγου Elaine D. Eaker, οι γυναίκες που φοβούνται ότι θα αναπτύξουν κάποιο καρδιακό νόσημα έχουν σχεδόν τετραπλάσιες πιθανότητες να πεθάνουν από έμφραγμα σε σύγκριση με τις πιο ψύχραιμες.

 Επικεντρώσου σε μια θετική προοπτική ή σκέψη. Διαγνώσθηκες, για παράδειγμα, με δισκοκήλη; Συγκέντρωσε πληροφορίες από άλλους ασθενείς που αντιμετώπισαν ή αντιμετωπίζουν (με φυσικοθεραπείες, ασκήσεις γιόγκα, πιλάτες κτλ.) σοβαρά προβλήματα στη μέση. Επιπλέον, προσπάθησε να βρεις έναν τρόπο να απαλλαγείς από τον αρνητισμό και το φόβο. Ο δρ Montgomery προτείνει την ύπνωση, που μπορεί να απομακρύνει το στρες πριν από μία χειρουργική επέμβαση. Εξίσου αποτελεσματική μπορεί να είναι και μια εναλλακτική ή ολιστική θεραπεία, όπως ο βελονισμός, το μασάζ ή το ρέικι.  

Διαβάζεις τις παρενέργειες ενός φαρμάκου και σχεδόν αυτόματα τις αναπτύσσεις. 

Και ενώ είσαι τόσο προσεκτική  με την υγεία σου ώστε να μη δέχεσαι συλλήβδην ό,τι σου συστήνει ο θεράπων γιατρός, δεν λαμβάνεις υπόψη το εξής: «Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) απαιτεί από τις φαρμακοβιομηχανίες να αναγράφουν όποια τυχόν παρενέργεια παρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια των κλινικών δοκιμών ενός σκευάσματος: ακόμα κι αν ένα σύμπτωμα, όπως η καούρα, αναφέρθηκε μετά τη χορήγησή του στο 1% όσων το έλαβαν», εξηγεί ο πρόεδρος της Ενωσης Φαρμακοποιών της Φλόριντα των ΗΠΑ, Norman Tomaka. «Ενα αγχώδες, φοβισμένο ή ταλαιπωρημένο από διάφορες αρρώστιες άτομο, έχει πολλές πιθανότητες να αναπτύξει τουλάχιστον μία από τις παρενέργειες που απαριθμούνται στο ειδικό φαρμακευτικό ένθετο», επισημαίνει ο Richard Kradin, καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και συγγραφέας του βιβλίου «The placebo response and the power of the unconscious healing». «Εχουμε την τάση να δημιουργούμε στο μυαλό μας φανταστικές εκβάσεις λόγω διαφόρων αλλαγών που παρατηρούνται στους νευροδιαβιβαστές, μπλοκάροντας ή αντίθετα ενισχύοντας την έκκριση ουσιών όπως η ντοπαμίνη ή η σεροτονίνη, και ρίχνοντας ή ανεβάζοντας τη διάθεσή μας αντίστοιχα»,  συνεχίζει.

Μίλα με το φαρμακοποιό σου, ο οποίος είναι σε θέση να σε βοηθήσει να καταλάβεις και να αξιολογήσεις τους πραγματικούς κινδύνους. Ο Norman Tomaka αναφέρει, για παράδειγμα, ότι πολλοί ασθενείς, βασιζόμενοι σε μαρτυρίες φίλων τους, ανησυχούν για τις επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει στο στομάχι ή τα νεφρά τους η λήψη ενός αντιφλεγμονώδους. Ο προσωπικός σου φαρμακοποιός όμως θα προβλέψει τι πιθανότητες υπάρχουν να σου συμβεί κάτι ανάλογο, λαμβάνοντας υπόψη τη δοσολογία που σου συνταγογράφησε ο γιατρός, τα φάρμακα που πιθανόν ήδη παίρνεις και το ιατρικό ιστορικό σου.   

Ακούς μια τρομακτική είδηση υγείας και πιστεύεις ότι θα είσαι το επόμενο θύμα. 

Στην πραγματικότητα όμως είσαι θύμα της κοινωνικής επίδρασης του φαινομένου νοσέμπο. Σκέψου πόσες φορές έλαβες από το σχολείο των παιδιών ένα σημείωμα που έλεγε ότι υπάρχει έξαρση φθειρίασης και την ίδια στιγμή άρχισες να ξύνεσαι! «Από κάθε άποψη, όλοι έχουμε διάφορα συμπτώματα τα οποία αγνοούμε. Ολοι μπορεί να αισθανθούμε μία στομαχική ενόχληση ή, πολύ περισσότερο, μια φαγούρα, και φυσικά να αδιαφορήσουμε, μόλις όμως ακούσουμε ή διαβάσουμε π.χ. για κρούσματα σαλμονέλας, τότε τα μέχρι πρότινος αθώα συμπτώματά μας διογκώνονται», υπογραμμίζει ο Robin DiMatteo, καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, εξηγώντας ότι πρόκειται για μία ακόμα διάσταση της ψυχολογίας των ομάδων. «Οι σκέψεις και τα συναισθήματα μεταδίδονται. Είναι όπως όταν βλέπεις τον διπλανό σου να χασμουριέται και αρχίζεις κι εσύ να νιώθεις ότι κλείνουν τα βλέφαρά σου».     

Μάθε να αξιολογείς με τη λογική τα συμπτώματά σου. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι πρέπει να αγνοείς όσα συμβαίνουν στο περιβάλλον σου, ούτε να σταματήσεις να παίρνεις τις προφυλάξεις σου. Δεν θα στείλεις, για παράδειγμα, το παιδί σου να κοιμηθεί στο σπίτι ενός συμμαθητή του που έχει ψείρες, αλλά αντί να πιάσεις το στομάχι σου μόλις ακούσεις για μολυσμένα κοτόπουλα, αναρωτήσου πρώτα πότε έφαγες κοτόπουλο τελευταία φορά, από πού το αγόρασες, ποιας χώρας προέλευσης ήταν, πόσο καλά το έπλυνες και το έψησες, κι αν παρατήρησες κάτι ύποπτο στην υφή, το χρώμα ή τη μυρωδιά του. Υιοθετώντας σε μόνιμη βάση όλους τους βασικούς κανόνες υγιεινής (τακτικό πλύσιμο χεριών, αποφυγή άρρωστων φίλων, καλός αερισμός των χώρων όπου κινείσαι κτλ.) θα καταπολεμήσεις την αρρωστοφοβία σου και θα σταματήσεις να περιμένεις μοιρολατρικά τη σειρά σου.

Σκέφτεσαι ότι το χρώμα, το σχήμα, η δοσολογία ή το χαμηλό κόστος ενός χαπιού και αυτό μειώνει στο μυαλό σου τη δραστικότητά του. 

Σχετικές έρευνες δείχνουν ότι ο περισσότερος κόσμος θεωρεί τα κόκκινα, πορτοκαλί και κίτρινα χαπάκια ισχυρότερα από τα μπλε ή τα πράσινα, και ότι το να παίρνει δύο χαπάκια πέντε φορές την ημέρα είναι πιο αποτελεσματικό για την αντιμετώπιση της αρρώστιας του από το να παίρνει μόλις δύο χάπια. Η τιμή παίζει επίσης σημαντικό ρόλο: σε ανάλογο πείραμα, εθελοντές υποβλήθηκαν σε ελαφρύ ηλεκτροσόκ και μετά τους χορηγήθηκε ένα σκεύασμα που νόμιζαν ότι ήταν κωδεΐνη, ενώ δεν ήταν παρά ψευδοφάρμακο. Στη συνέχεια, στους μισούς από τους συμμετέχοντες οι γιατροί είπαν ότι το χάπι ήταν δωρεάν, ενώ στους άλλους  μισούς ότι κόστιζε 2,5$. Το αποτέλεσμα; Το 85% των δεύτερων ανάφερε άμεση ανακούφιση από τον πόνο, σε αντίθεση με μόλις το 61% της πρώτης ομάδας. Ο επικεφαλής της έρευνας Dan Ariely, μελετητής οικονομικών συμπεριφορών στο Πανεπιστήμιο του Ντιουκ στη Βόρεια Καρολίνα, κατέληξε έτσι στο συμπέρασμα ότι οι άνθρωποι εκτιμούμε λιγότερο το φθηνό ή το δωρεάν. «Οσα λιγότερα χρήματα δίνουμε προκειμένου ν’ αποκτήσουμε κάτι, τόσο λιγότερες είναι οι προσδοκίες μας και ο οργανισμός μας εκκρίνει οποιούχες ουσίες σε μικρότερες ποσότητες», εξηγεί, αναφερόμενος στις ενδορφίνες, τις ορμόνες της ευχαρίστησης, που λειτουργούν και ως φυσικά παυσίπονα.

Αγνόησε τις λανθασμένες εντυπώσεις που επικρατούν, απαλλάξου από τις προκαταλήψεις και ρώτησε το γιατρό σου γιατί πιστεύει ότι το συγκεκριμένο φαρμακευτικό σκεύασμα είναι καλύτερο για την περίπτωσή σου από άλλα αντίστοιχα αλλά ακριβότερα φαρμακευτικά σκευάσματα. Αν εκείνος δεν καταφέρει να σε πείσει, κάνε μια σύντομη έρευνα στο Διαδίκτυο προκειμένου να σχηματίσεις ιδία γνώμη για τα παιχνίδια που παίζουν οι φαρμακοβιομηχανίες, αποσύροντας φθηνά και αντικαθιστώντας τα με ολόιδια αλλά ακριβότερα φάρμακα. Εκεί θέλεις να δίνεις τα χρήματά σου;